Εκδόσεις Κέδρος
| |
Τίτλος: | ΣΜΥΡΝΗ. Από τον κοσμοπολιτισμό έως τους εθνικισμούς |
| Συγγραφέας: | Herve Georgelin | |
| Μεταφράστρια: | Μαρία Μαλαφέκα | |
| Θέμα: | Ιστορία - Εθνογραφική Μελέτη | |
| Σελίδες: | 360 | |
| ISBN: | 978-960-04-3437-8 | |
| Εκδότης: | Εκδόσεις Κέδρος | |
| Ημ/νία Έκδοσης: | 2007 |
Στον παρόν βιβλίο, ο συγγραφέας περιγράφει αναλυτικά το οθωμανικό κοσμοπολιτισμό όπως αυτός υπήρχε στη Σμύρνη κατά τη διάρκεια του 19ου και αρχές του 20ου αιώνα Η συνύπαρξη των πληθυσμών σε εκείνη την χωροχρονική συγκυρία ήταν αρκετά χαοτική ενώ ο συγγραφέας αναδεικνύει την αρνητική όψη των θρησκευτικών, γλωσσικών και πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων που δεν γίνονταν εύκολα αποδεκτές από κανένα πληθυσμιακό κομμάτι. Ο κοσμοπολιτισμός της Σμύρνης βρισκόταν σε κάποια ύφεση καθώς η κάθε συνοικία οργάνωνε τους δικούς της εορτασμούς, τις δικές της εθνικές και πολιτισμικές συνήθειες στην προσπάθειά τους να αναπαράγουν την εικονογραφία του εκάστοτε έθνους. Αλλά η ασταθής πραγματικότητα του κοσμοπολιτισμού προκάλεσε τοπικούς εθνικισμούς και αποκλεισμούς, καθώς κάθι μία από τις μεγαλύτερες ομάδες θεωρούσε πως ο πολιτισμός τους ανήκε.
Η οθωμανική Σμύρνη είναι μια πολυσύνθετη κοινωνία που διατηρεί στενές σχέσεις με τη Δύση και ξεχωρίζει στη δυτική Μικρά Ασία. Προάγγελος για πολλούς της τόσο επίκαιρης σήμερα πολυπολιτισμικότητας, γοητεύει με τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της. Στα μέσα του 19ου αιώνα συγκεντρώνει στους κόλπους της όλες τις ανθρώπινες ομάδες των Βαλκανίων και της Εγγύς Ανατολής – με κυρίαρχο ωστόσο το ελληνορθόδοξο στοιχείο-, λειτουργώντας ως πρότυπο σύγχρονης πόλης και σταυροδρόμι λαών, πολιτισμών, θρησκειών, ιδεών. Ο ερευνητής και συγγραφέας Herve Georgelin παρουσιάζει μία μελέτη – πρόκληση για τα ελληνικά δεδομένα, μακριά από εθνικά στερεότυπα και πολιτισμικές προκαταλήψεις. Επιχειρεί μία σφαιρική καταγραφή της κοινωνικής και πολιτικής ζωής στην οθωμανική Σμύρνη από το τέλος της δεκαετίας του 1870 έως τις παραμονές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και την καταστροφή της πόλης, αποφεύγοντας να εστιάσει σε μία πληθυσμιακή κοινότητα, κάτι που θα της προσέδιδε αυτομάτως ένα πρωτεύοντα ρόλο στην ιστορία αυτής της πόλης. Όπως σημειώνει ο ίδιος στην εισαγωγή που έγραψε ειδικά για την ελληνική έκδοση του βιβλίου, «Αυτό το βιβλίο πρέπει να γίνει κατανοητό σαν προσπάθεια αναδημιουργίας και αναλύσεως μιας κοινωνικής συγκυρίας, στην οποία οι αλληλεπιδράσεις ήταν φυσιολογικό φαινόμενο και που κατά μέγιστο μέρος έγινε ξένη πια για τους πολίτες του ελληνικού έθνους-κράτους».
Ο Georgelin διεισδύει στο βάθος των γεγονότων, αναδεικνύοντας τις αθέατες πτυχές της περίπλοκης συνύπαρξης διαφορετικών πληθυσμών στην περιοχή της Σμύρνης και των εντάσεων που υφέρπουν μεταξύ τους, καθώς ισχυρά ιδεολογικά και ιστορικά ρεύματα, σε συνδυασμό με επιδράσεις από τις μητροπόλεις της Ευρώπης, συνηγορούν υπέρ της εξαφάνισης του πολυεθνοτικού και πολυθρησκευτικού στοιχείου. Φωτίζει την εύθραυστη συνύπαρξη υπό το πρίσμα της διαφορετικής παιδείας που προωθεί η κάθε εθνότητα, παράγοντας αποσταθεροποιητικός, όπως υποστηρίζει, για μια ομοιογενή τοπική κουλτούρα. Περιγράφει τις ομάδες αυτές μέσα από ένα σύνολο δραστηριοτήτων εκτός του χρόνου εργασίας (θρησκευτικές εορτές, οικογενειακές εορτές, γλέντια, κοσμική ζωή και εκκολαπτόμενη ατομικότητα), θέτοντας το ερώτημα της αλληλεπίδρασης αυτών των δραστηριοτήτων σε σχέση με την πλυθυσμιακή ποικιλομορφία. Εξετάζει την πολιτική ζωή των Σμυρναίων και τη διογκούμενη αμφισβήτηση του οθωμανικού modus vivendi από τις κοινότητες της περιοχής. Αναφέρεται τέλος διεξοδικά στο τέλος της Σμύρνης εξηγώντας γιατί είναι η αρχή του βίαιου τέλους όλων των κοσμοπολίτικων πόλεων της Ανατολικής Μεσογείου.
Σημαντικό στοιχείο της έρευνας του συγγραφέα είναι ότι κατόρθωσε να χρησιμοποιήσει πηγές, στις οποίες οι ερευνητές ελάχιστα ανατρέχουν. Μελετήθηκαν, μεταξύ άλλων, γερμανικά, αυστριακά, γαλλικά, βρετανικά, ελληνικά και αρμενικά διπλωματικά αρχεία, ενώ χρησιμοποιήθηκαν επίσης διηγήσεις διατυπωμένες στα ελληνικά, γραμμένες από παλαιούς κατοίκους της Σμύρνης, Έλληνες ή Αρμένιους. Επίσης, συγκεντρώθηκαν πληροφορίες από τα αρχεία προφορικής παράδοσης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών Αθηνών.
Λίγα λόγια για το Συγγραφέα
Ο Herve Georgelin (Ρυέιγ-Μαλμεζόν, 1968), διδάκτωρ Ιστορίας και πολιτισμών του Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales, διδάσκει στο Ινστιτούτο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Βέρνης. Στο παρελθόν υπήρξε βοηθός καθηγητή στο τμήμα Σύγχρονων Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Montpellier III και ερευνητής στην έδρα Ζαν Μονέ του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου της Φλωρεντίας. Το διάστημα 2004-2006 υπήρξε επιστημονικός συνεργάτης της Γαλλικής Σχολής Αθηνών. Έχει δημοσιεύσει πολλά άρθρα για το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.